We zien een duidelijke mindshift in het denken over generaties. De tweede helft van de 20e eeuw stond volop in het licht van vooruitgangsdenken. De gedachte 'mijn kinderen gaan het beter krijgen dan ik het zelf heb gehad' motiveerde vele ouders om zich in te zetten. En dat gebeurde ook in de meeste gevallen, soms bijna zonder grote inspanningen. Als je wílde leren, dan kon dat meestal ook. Een doorzonwoning, koelkast, tv, zomervakantie en nog veel meer; het werd gaandeweg gemeengoed. En als dat niet zo was, dan had je toch echt zélf iets niet helemaal goed gedaan.
Clusterfuck
Diverse factoren lijken deze constante curve naar boven de laatste jaren onder druk te zetten. Sociale stijging zou wel eens niet zo normaal kunnen blijven als het lange tijd geweest is. Er ontstaan op meerdere fronten tegelijk problemen, die zich met voorbodes aankondigen, maar zich vooral in de toekomst zullen gaan openbaren: klimaatverandering, vergrijzing, tekort aan fossiele brandstoffen (peakoil), overbevolking. Moeten we doorgaan?
Over enkele decennia kunnen de jongeren van nu wel eens midden in een clusterfuck terecht komen. Clusterfuck is van oorsprong een militaire term om een operatie aan te duiden waarin meerdere dingen tegelijkertijd misgaan. In reactie daarop dreigt een Catch 22: meerdere complexe problemen interfereren gelijktijdig met elkaars oplossing en vinden daarmee geen uitweg. Hoe financieren we een soepele overstap op duurzame energie als de verzorgingsstaat steeds duurder wordt? Waar halen we het geld vandaan voor de AOW als het Nederlandse bedrijfsleven wordt ingehaald door innovatieve startups in het buitenland? Hoe vinden we genoeg medewerkers voor zorg en onderwijs als we deze professionals niet goed kunnen betalen?
Natuurlijk, de voortekenen dienen zich al aan: het Nederlandse kabinet sprak in de Troonrede 2009 over heftige keuzes, maar moet tegelijkertijd flink bezuinigen op diverse thema's die voor de toekomst juist zo van belang zijn: innovatie, klimaat, hoger onderwijs, zorg. Nederlanders moeten volgens de regering nu gevoel voor urgentie ontwikkelen, omdat het zo niet door kan met de verzorgingsstaat. Maar lange termijndenken is moeilijk in de politiek en al helemaal moeilijk in een mensenleven. Dus schuiven de babyboomers meerdere problemen door naar.... de jongeren van nu. Het CPB riep vorige week n.a.v. haar studie over vergrijzing eveneens de vraag op in hoeverre het redelijk is dat de rekening aldus bij de jongere generaties wordt gelegd.
Sorry is not enough
'Sorry sorry sorry', schreven onlangs de reclamestrategen en babyboomers Bert Rorije en Sjaak Vink van Het Stormt in trendvakblad Eye. Om zich namens de babyboomers bij voorbaat te verontschuldigen voor de mess die ze met diverse crississen achterlaten op het nageslacht. "En dan die andere jeugd van tegenwoordig. De kinderen, de scholieren van nu. Die zullen straks een stuk militanter zijn. Zich afzetten. Het ons kwalijk nemen. En geef ze eens ongelijk. We hebben er een potje van gemaakt. Wij, de huidige volwassenen, maar ook de dertigers en veertigers."
Volgens Rorije en Vink moeten niet alleen graaiende en hebzuchtige bankiers zich excuseren, maar moeten alle volwassenen excuses aanbieden aan de jeugd van tegenwoordig. "Voor wat we ze allemaal hebben aangedaan en nagelaten."
Maar een excuus aan wie? Als je bijvoorbeeld kijkt naar de discussie over verlenging van de AOW-leeftijd, zie je dat 40-plussers zich roeren. Omdat de eindstreep al een beetje in zicht begint te komen? Jongeren hebben de arbeidsmarkt nog maar amper betreden en kunnen zich hier nog helemaal geen voorstelling van maken.
Rosanne Hertzberg (25), columniste van nrc.next, is duidelijk in haar column van 19 oktober 2009: "Mijn generatie betaalt het geluk van de babyboomers". Ook zij vraagt zich af waarom jongeren zich zo weinig druk maken hierover. "Tja, waar waren we eigenlijk? Waarschijnlijk was het voor de meesten van ons alsof er een telefoonverkoper opbelde met een aanbieding voor een uitvaartverzekering. Lachwekkend, compleet irrelevant, geen prioriteit. We beginnen net met werken, en hopen dat we zo'n leuke carrière voor de boeg hebben dat we er niet aan moeten denken om op ons 65e te stoppen."
Bron: Loesje
Hertzberger wil het bewust niet hebben over een generatiekloof: "Ik wil niet schrijven over een kloof. Een kloof impliceert dat er ergens een gat zit, een abrupte onderbreking, en dat is niet het geval. Het is een schuivende verandering: hoe jonger de werknemer, hoe moeilijker hij het vindt om zich vertegenwoordigd te zien in de ouderwetse overlegstructuren van Nederland. De vakbonden vertegenwoordigen nog maar 20 procent van de beroepsbevolking, en daarvan is maar een minutieus deel jong. Wij zijn niet zo van de hesjes, we gaan niet op een regenachtig Malieveld staan met een megafoon. En zelfs het idee lidmaatschap spreekt niet meer aan."
De jongeren die wel georganiseerd zijn, bijvoorbeeld in CNV Jongeren en FNV Jong, zijn opvallend reëel en van meet af aan voorstander van langer doorwerken. In tegenstelling tot 40-plussers die zich fel weren, lijkt het alsof jongere werknemers tussen 20 en 40 jaar er niet zo mee zitten. Er moet iets gebeuren en, aldus Klaas Pieter Derks die tot half september voorzitter was van CNV Jongeren: "Niets doen is geen optie."
Interessant is wel dat in de pensioenorganen jongeren nu helemaal geen stem hebben. Anzi, vice-voorzitter van FNV Jong in NRC Handelsblad van 4 september 2009 hierover: "De bestuurders zijn nu vooral blanke mannen boven de 45. Jongeren, ook allochtonen of vrouwen, zie of hoor je niet. Diversiteit is wel nodig."
Ok, dat pensioenen nog niet zo tot de verbeelding spreekt bij jongeren snappen we. Bij de duur en financiering van de studie komt de discussie voor jongeren al dichterbij. Toch is het de vraag of zij het tij kunnen keren. Acht of tien jaar studeren, zoals hun ouders dat nog deden, is er voor studenten van nu niet meer bij.
Toen: studentenprotest tegen betaling schoolgeld
Bron: Vakbondshistorie
Niet klagen, niet vechten
Klagen, of vechten, dat doen jongeren amper. Het heeft zeker te maken met de organisatievorm van protest, zoals Hertzberger noemt, maar volgens ons is er meer aan de hand. Het gaat om het ontbreken van een tegencultuur, zoals we die in de 20e eeuw volop zagen. “De jonge generatie heeft een manier gevonden om het oneens te zijn met de oudere generaties zonder dat er ruzie van komt. Ze vechten niet”, aldus Paul Taylor, onderzoeksleider van de Amerikaanse denktank Pew Research Center. Taylor presenteerde eind augustus 2009 het boeiende rapport '40 years after Woodstock' op basis van telefonische interviews met 1.815 Amerikanen van 16 jaar en ouder. Volgens dit onderzoek vindt 79% van de Amerikanen dat er een generatiekloof is (tegenover 74% in 1969, hoogtepunt van de jongerenrebellie). Deze kloof uit zich met name in anders omgaan met computers en nieuwe technologie, in de muziek waar men van houdt en in de werkethiek. Maar van echte generatieconflicten is volgens de respondenten amper sprake.
Uit een andere studie van Pew Research Centre uit september 2009, 'What divides America', blijkt dat slechts 26% van alle Amerikanen grote conflicten ziet tussen jonge mensen en volwassenen. Oudere (26%) en jongere (28%) volwassenen denken hier hetzelfde over. Dit cijfer is flink gedaald ten opzichte van 1992, toen 42% van alle ondervraagden een generatieconflict ervoer. We kunnen hier niet direct Nederlandse cijfers naast leggen, maar verwachten een vergelijkbaar beeld.
Conclusie
Zo ontstaat een onmogelijke opgave voor jongeren, nu en in de toekomst: de groep jongeren die zich eigenlijk het meest zou moeten roeren omdat ze met de gevolgen te maken gaat krijgen, roert zich niet, boeit het nog niet. Jongeren kijken ook nog niet zo ver vooruit. Als 15-jarige ben je hooguit bezig met de vraag wat je na je middelbare school gaat doen. Veel verder vooruitkijken en anticiperen past niet bij het puberbrein. Door de nog onvolgroeide frontaalkwab hebben jongeren meer moeite met anticiperen, plannen, vooruitdenken, helicopteren. Allemaal zaken die ze gaandeweg als ze ouder worden steeds beter kunnen.
Hoe solidair zijn jongeren nog over 30 jaar, wanneer hun pensioengerechtigde leeftijd nog lang niet in zicht is, en zij de druk van de verzorgingsstaat, van de rijzende zeespiegel en de vergrijzing op hun schouders voelen... en vele babyboomers het rustiger aandoen in verzorgingshuizen en aanleunwoningen?
|
